با ما همراه باشید

فیلم هالیوودی

نقد فیلم بازدید کننده موزه (A Visitor to a Museum) 1989

مسافر دوزخ

منتشر شده

در

بازدید کننده موزه فیلمی از کنستانتین لوپوشانسکی یکی از فیلمسازان جریان ساز و مهم بلوک شرق است که در موج جدید و ساختار شکن فیلمسازی در دهه ی ۸۰ اتحاد جماهیر شوروی، با ملیتی اوکراینی ساخت آثار نو و بنیادینی  را آغاز نمود. او در کنار الکساندر ساخاروف و واسیلی پیچول جزوء فیلمسازان جوان و معترضی بود که در اواسط دهه ی ۸۰ میلادی در میان اضمحلال فکری شوروی کمونیستی، دست به ساخت آثاری با مایه های آخر الزمانی و سوررئالیستی زد. فیلمهایی به شدت کنایه آمیز و رادیکال در امر فرم، که در حال یک انقلاب بصری بود. یکی از آثار مهم لوپوشانسکی در این دوره، فیلم عجیب بازدید کننده ی موزه است. اثری به شدت بحث برانگیز و پیچیده که با خلق اتمسفری هذیانی و توهمی، آینده ی بشر پسا مدرنی را در تصویری دهشتناک به نمایش می گذارد.

فیلم بازدید کننده موزه داستان مسافری بی نام است که وارد جزیره ای لامکان می شود تا به دیدن موزه ای برود که سالهاست به زیر آب رفته است. ساکنان جزیره در دوقطب واگرا، به صورت نمادین به تصویر کشیده می شوند که فصل مشترک آنها بی اسم بودنشان و زندگی در محیط نابود شده ی آنجاست. یک قطب، انسانهایی نجات یافته از یک واقعه ی آخرالزمانی هستند که در محیطی ایزوله و بسته در گوشه ای از جزیره سکنا گزیده اند و در قطب دیگر، آدمهایی عجیب الخلقه و عقب افتادگان ذهنی، بخش اعظم آن مکان را تشکیل می دهند. آدمهایی که به نوعی زندانی شده اند و به دلیل خطرناک بودن اعمال و افکارشان، توسط انسان های به ظاهر معمولی، مجبور به گوشه نشینی در قسمت پرت جزیره می باشند.

فیلمساز از لحظه ی نخست و ورود مسافر که پرسناژ اصلی فیلم را به دوش می کشد، با فرمی خیره کننده و میزانسن هایی که نگاه آدمی را معطوف به نابودی می نماید، اتمسفر مکانش را می سازد.

 مسافر در وهله ی اول یک فرد عادی و بیشتر کنجکاو به تماشاگر شناسانده می شود، فردی که همچون مخاطب در التهاب ورود به مکانی عجیب بسر می برد. او با دانستن خطرهای پیشه رو، به صورت داوطلبانه به دنبال موزه ی مرموز و گمشده ای است که توریست های زیادی را به جزیره کشانده است. زن و شوهر کافه دار وی را از رفتن به قلب جزیره نهی می کنند اما مرد می خواهد پرده

بازدید کننده موزه Visitor to a Museum کنستانتین لوپوشانسکی

های ابهام را کنار زده و به حقیقت برسد. در پس عمل فرمالیستی لوپوشانسکی که قالب اثر را میان یک اکسپرسیونیسم انتزاعی و سوررئالیسم هذیانی پیوند می زند، محتوای فیلم دقیقا یک القای سوبژکتیو برای مخاطب می باشد. در سفر اودیسه وار مسافر در طول داستان، مخاطب پله به پله او را در قلب نابودی همراهی می کند و اظمحلال در پس ابژه ای ویران شده، تئوریزه می شود. به بیانی می توان اینطور گفت که جزیره  گویی یک دوزخ زمینی است که به برزخ توهم راه دارد. در سیر تکامل پرسناژ و خط روایی فیلم که از خرده پیرنگی واضح به سمت ضد پیرنگی هذیانی حرکت می کند، ما لحظه به لحظه مرد را در اوج خود ویرانی می بینیم. او فردی است که از گذرگاه کنجکاوی می گذرد و سپس در انتقالی به شدت هذیانی، از جسم به فروپاشی ذهن رسیده و سر آخر گمگشتگی او در برزخ توهم پایان می یابد. لوپوشانسکی با ایجاد محیطی ایزوله با زبان فرم و میزانسن یک بستر ذهنی و متافیزیک می آفریند. عملی که در سینما بسیار فرآیند مشکل و پیچیده ای است. فیلم در کالبد بیرونی اش با به کار گیری موتیف های اکسپرسیونیستی در رنگ آزار دهنده و تند قرمز و اکسسوار دفرم شده اش، پلی می زند میان دو فضای سوبژکتیو ایجاد شده.

بازدید کننده موزه Visitor to a Museum کنستانتین لوپوشانسکی

 یعنی اینطور می توان گفت که فیلم بازدید کننده موزه از تم ابژکتیو اکسپرسیونیستی به قالب سوبژکتیو سوررئالیستی می رسد و فضا در اوج ابهام و هذیان قرار می گیرد. مرد تا نیمه های روایت، فقط به دنبال حل معمای جزیره و آدمهای دو قطبی اش است. آدمهایی پارادوکسیکال در ساحت بودنشان که در تضاد منیت و فردیت قرار گرفته اند. از یک سو با انسانهایی طرف هستیم که در دل ویرانی با نابودی به زندگی می پردازند و وجودی تک بعدی دارند. مادینگی اخته شده و نرینگی در حال تغییر به پس زدن بودنش، که با پوشیدن کفش های زنانه همراه است. مرد ابتدا وارد این فضا می شود و زن و شوهری مضمحل را میابد که گویی زوج دوزخ زمینی هستند. تیپ هایی بدون روح که با اعمال پراگماتیسمی شان در سدد به برده گرفتن ناقص الخلقه ها می باشند. آنها نماینده قدرت مرکزی جزیره اند که باید حول نابودی دست به ساخت زیستگاهی درون تهی بزنند. از آنسو توده ی اخته شده و به عقب رانده شده ای را می بینیم که با دفرماسیون ظاهری شان، به شدت در انتظار منجی هستند و امید را دنبال می کنند. مسافر پس از آشنایی ابتدایی با فضا به ساحت تغییر پرسناژ در دل درام می رسد. یعنی دقیقا جایی که او در خواب، کابوس می بیند. حال این خواب نقطه ی شروع پرده ی دوم فیلم است که لوپوشانسکی با عملی اعجاب آور، روایت را می شکافد و به سراغ ابهام می رود. دقیقا شبیه به کاری که چند سال بعد دیوید لینچ در فیلم بزرگراه گمشده انجام می دهد. فضا پس از نمایش کابوس، به صورت دورانی به سمت هذیان حرکت کرده و پرسناژ بر خلاف نقطه ی ابتدایی، وارد سیر تکامل اضمحلال می شود. مرد در خواب فردی را می بیند که پشت پنجره به او خیره مانده است و خود را در آغوش زنی می یابد. سفر اودیسه وار او گویا در نیمه ی راه از حقیقت وارد توهم شده و کابوس برایش اتفاق می افتد. او دقیقا همچون فضای خواب کنار آن زن می خوابد و آن مرد را اینبار در بیداری دید می زند. سپس در ادامه ی گمگشتگی اش، مسافر در دوزخ زمینی به جایی می رسد که او باید نقش منجی را بازی کند. منجی ای که سالها طرد شدگان در آخرالزمانی پسا پست مدرنیستی به انتظارش نشسته اند. حال هضم شدن در هذیان برای مرد پایانی ترسناک به همراه دارد. چون او در برزخ توهم باید به دنبال نیستی باشد. اما در این بین موتیف ایمان تنها امیدی است که همچون آن آفتاب سرخ گون، در این برزخ تابیده می شود. فیلمساز با ارجاعاتی به شدت کنایه وار، تصویر گمگشتگی در برهوت ایمان را به نمایش می گذارد. برای مثال در نیمه هایی از فیلم نمایی هلی شات از اقیانوس بی کران را می بینیم

صحنه ای از فیلم بازدید کننده موزه:

 که دقیقا ارجاعی به چنین پلانی از فیلم سولاریس تارکوفسکی است و یا اتمسفر جزیره که به شدت شبیه به فضای گمشده ی منطقه در استاکر می باشد. این دو فیلم آندری تارکوفسکی که لوپوشانسکی حتی در استاکر دستیار او بوده و خود را مرید وی می داند، در حول الیناسیون فردی انسان جریان دارد و همچون گمشدن مسافر در اوهام ذهنی اش در ایستگاه سولاریس و پیدا کردن حقیقت در مکانی گمشده توسط مسافران استاکر، مسافر ما هم در اینجا به دنبال راز ایمان و منیت خود در برزخ وجودین است. حتی کاراکتر مستخدم نیمه دیوانه ی فیلم که در خانه ی آن زن و شوهر به همراه خواهرش کار می کند، با آن موعظه های مسیحی اش آدمی را به یاد پرسناژ فیلم اوردت درایر می اندازد. پرسناژی که باید نقش منجی را بازی کند. در اینجا هم آن مرد دیوانه گویی مکمل مسافر در نیمه ی ابتدایی فیلم است و در پایان او به همراه خواهرش، مرد را منجی خطاب می کند.

در کلام آخر بازدید کننده ی موزه اثری است که با وام گرفتن از روایت سینمای مدرنیستی، فرمی عجیب را برای بازگو کردن محتوایش انتخاب نموده و در سیر تکاملش حتی اثر در قالب فرم پست مدرنیستی هم جای می گیرد. چون فیلم در اواسط نمایشش با پی ریزی یک درام منبسط و روایت خرده پیرنگی وارد فاز دیگری شده و فضا مبهم تر و روایت ضد پیرنگ تر می گردد و درام شکافته می شود. لوپوشانسکی پایان فیلمش را در اوج ناباوری با یک گردش مضمحل وار به نقطه ی آغازین، با زنی به اتمام می رساند که مسافر جدید است و مرد را پشت پنجره می بیند و اینجاست که در می یابیم تمامی مسافران در جزیره محتوم به برزخ توهم هستند.

ادامه مطلب
تبلیغات
برای افزودن دیدگاه کلیک کنید

یک پاسخ بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

چهار × 5 =

تبلیغات

برترین ها